سندرم مفصل ساکروایلیاک (SIJ) چیست؟

سندرم مفصل ساکروایلیاک یا همان استخوان خاجی، برای افرادی است که به‌طور معمول از درد ناحیه پایینی کمر شکایت می‌کنند. مفصل ساکروایلیاک، استخوان لگن را به ناحیه ستون‌فقرات تحتانی متصل می‌کند. این نامی مستعار است، مفصل موردنظر میان ایلیوم (استخوان تهی‌گاهی) و ساکروم (استخوان خاجی) قرار دارد. مفصل ساکروایلیاک نه‌تنها ناشناس‌ترین مفصل در بدن انسان است، بلکه کم‌تحرک‌ترین مفصل است. برخلاف مفاصل معمول، مانند مفصل‌ زانو، آرنج و شانه، ساکروایلیاک فضای محدودی برای حرکت دارد. ساکروایلیاک، مفصلی است بسیار تنگ با شکاف مفصلی محدود.

سطح هریک از این دو مفصل مجاور به نوارهای فیبروکارتلاژ متصل هستند. در زمان پیاده‌روی یا ورزش‌هایی از قبیل فوتبال یا هندبال که مستلزم دو هستند، این مفاصل در معرض فشار شدید قرار می‌گیرند. مفصل ساکروایلیاک را می‌توان به‌عنوان ضربه‌گیری در نظر گرفت که فشارهای وارد آمده را جذب کرده و به ستون‌فقرات منتقل می‌کند. ازهمین‌رو، کوچک‌ترین جابه‌جایی در چنین ساختار حساسی می‌تواند منجر به احساس درد شدید در کمر شود. زمانی که مادری وضع حمل می‌کند، مفصل ساکروایلیاک نقش حتی مهم‌تری را ایفا می‌کند. حرکت ساکروم و سوارشدن آن روی ایلیوم، که منجر به کشیدگی سیمفیزیس پوبیس (التصاق شرمگاهی) می‌شود، منجر به عریض‌ترشدن حلقه لگنی می‌شود که در عبور سر نوزاد هنگام تولد بسیار حائزاهمیت است.

به‌ندرت سرمنشأ درد، مفصل ساکروایلیاک است

۹۰ درصد از افراد، حداقل یک بار در زندگی کمر‌درد را تجربه می‌کنند. بدین معنی که از هر سه نفر، یک نفر به‌صورت متناوب از کمر‌درد رنج می‌برد. احساس درد در ناحیه تحتانی کمر بسیار شایع است، در برخی موارد منشأ این درد مفصل ساکروایلیاک است. سالانه ۶۰ تا ۸۰ درصد از افراد حداقل یک بار درد مفصل ساکروایلیاک را دارند که با تنش عضلانی در قسمت ستون‌فقرات کمری و نشیمن‌گاه همراه است. انسداد مفصل ساکروایلیاک (SIJ) که منجر به درد شدید کمر می‌شود، در هر سنی ممکن است و درصد شیوع آن در میان مردان و زنان یکسان است.

آرتروز را می‌توان یکی از علل SIJ دانست

ازآنجایی‌که رباط‌ها بسیار تنگ هستند و مقاومت سطوح مفصلی نیز محدود است، از کشش بیش‌از‌حد هنگام ورزش گرفته تا فشارهای کششی یا فشاری تحمیل‌شده بر دستگاه رباط مفصلی، به‌عنوان مثال هنگام بلندکردن اجسام سنگین یا اضافه وزن، تا حالت‌های نادرست بدن در حالت نشسته یا ایستاده و عوامل دیگری از قبیل تنش، فرسودگی یا تورم شدید مزمن این سطوح مفصلی را به‌همراه خواهد داشت. درصورتی‌که به‌واسطه سندرم مفصل ساکروایلیاک، این مفصل حرکات پرشی و ناگهانی داشته باشد، زمین خوردن یا پیچش جزئی استخوان لگن نیز می‌تواند منجر به جا‌به‌جایی یا حتی شکستگی‌هایی در ناحیه داخلی مفصل ایلیاک شود. علاوه‌براین، اسپوندیلیت آنکیلوزان (رماتیسم ستون‌فقرات) و آرتروز نیز می‌توانند بر مفاصل ساکروایلیاک تأثیر بگذارند. در این صورت، انسداد مفصل ساکروایلیاک را تجربه خواهیم کرد که در مفصل جمع خواهد شد.

تغییرات و حتی اختلالات ستون‌فقرات ماننداسپوندیلیت آنکیلوزان (رماتیسم ستون‌فقراتناپایداری، فتق‌دیسک، آرتروز، به‌ویژه بعد از جراحی ستون‌فقرات، می‌تواند کشش و فشار مضاعفی بر مفصل ساکروایلیاک وارد آورده و منجر به درد شود. لازم‌به‌ذکر است که عوامل دیگری از قبیل شکستگی استخوان، انواع تومور یا عفونت‌ها نیز می‌توانند از علل مشخص این بیماری به‌شمار آیند.

علائمSIJ چیست؟ کمردرد تنها نشانه SIJ نیست

نشانه اصلی انسداد مفصل ساکروایلیاک، کمر‌درد است که اغلب بیمارانی که از این درد رنج می‌برند از درد گرده‌گاهی خود نیز شکایت می‌کنند. طبق نتایج حاصل از مطالعات و تحقیقات اخیر،  ۲۵ درصد از تمامی درد‌های مزمن کمر به اختلالات SIJ مرتبط است. درد مزمن SIJ به‌طور معمول در ناحیه تحتانی استخوان لگن و کشاله ران احساس می‌شود. در برخی از موارد نیز درد ناشی از اختلالات SIJ در ناحیه شکم و به‌واسطه تنش ماهیچه ایلیاک کمری احساس می‌شود. از‌همین‌رو، می‌توان گفت درد مزمن ناشی از این اختلالات در نشیمن‌گاه، کشاله ران و ستون‌فقرات کمری است. این درد در مواردی همراه با احساس‌های معذب‌کننده‌ای مانند مور‌مورشدگی همراه است. حتی درد زانو نیز می‌تواند ناشی از انسداد SIJ باشد. کمر‌دردهای ناشی از بیماری‌های مرتبط با مفصل ساکروایلیاک در طول روز شدیدتر می‌شود، به‌ویژه نشستن، چرخیدن، بلندکردن اجسام سنگین و ایستادن برای مدت زمانی طولانی.

تشخیص SIJ

ازآنجایی‌که سندرم مفصل ساکروایلیاک علائم خاصی ندارد، تشخیص این اختلال تا مراحل پیشرفته به تعویق می‌افتد و در نتیجه بیماران یا در کل درمان نمی‌شوند یا بعد از مدتی طولانی موفق به دریافت درمانی مناسب می‌شوند. به‌عبارتی دیگر، تشخیص سندرم SIJ مستلزم مهارت است. از‌همین‌رو، انسداد در دستان متخصصان ستون‌فقرات است. از جمله شیوه‌های معاینه فیزیکی این اختلال می‌توان به آزمون درد ضربان‌دار اشاره کرد.

یکی از شیوه‌های معاینه در این حوزه، نشان Mennell است. در این شیوه معاینه، بیمار به شکم دراز می‌کشد و پزشک معالج با یک دست مفصل ساکروایلیاک را ثابت می‌‌کند و با دست دیگر، یک پای بیمار را بلند می‌کند. درصورتی‌که بیمار در محل مفصل خود احساس درد داشته باشد، نشان Mennell مثبت است و حاکی از سندرم SIJ است. علاوه‌بر‌این شیوه معاینه، تست پاتریک در موقعیت خوابیده به پشت را نیز می‌توان امتحان کرد. برای این آزمایش، باید پای راست خود را بر زانوی چپ قرار دهید و پای راست خمیده خود را به سمت راست قرار دهید و باری دیگر این کار را برای طرف دیگر بدن‌تان نیز انجام دهید. احساس درد یا توان تحرک محدود در این تست بیانگر آسیب‌دیدگی نشیمن‌گاه یا مفصل ساکروایلیاک است.

علاوه‌بر موارد بالا، سی‌تی‌‌اسکن و ام‌آر‌آی نیز می‌توانند به معاینه دقیق این مورد کمک کنند، اگرچه در این مورد خاص به‌تنهایی کفایت نمی‌کنند. تشخیص نهایی سندرم مفصل ساکروایلیاک بعد از تزریق مستقیم آرام‌بخش داخل مفصلی امکان‌پذیر است. درصورتی‌که درد به‌سرعت از بین برود، تأییدی خواهد بود بر این اختلال.

شیوه‌ها و گزینه‌‌های درمانی بسیاری برای درمان سندرم مفصل ساکروایلیاک وجود دارد

در بسیاری از موارد، درد و احساس ناراحتی در ناحیه مفصل ساکروایلیاک خودبه‌خود و به‌سرعت بهتر می‌شود. برهمین اساس، بهتر است که چند روزی فشار وارد آمده به این مفصل را کاهش دهید و آرام‌بخش مصرف کنید، بنابراین می‌توان بیان داشت که راه‌های بسیاری برای برطرف ساختن انسداد مفصل ساکروایلیاک وجود دارد. فیزیوتراپی با حرکات و نرمش‌های مناسب مفصل ساکروایلیاک را می‌توان قدم‌های نخست فرایند درمان SIJ به‌شمار آورد. علاوه‌براین، تراپی‌حرارتی را نیز می‌توان شیوه‌ای مناسب برای کاهش درد ناشی از SIJ معرفی کرد.

پزشک‌ها و متخصصان فیزیوتراپی آموزش‌دیده به‌راحتی می‌توانند با شیوه‌های درمانی دستی، انسداد مفصل را برطرف کنند. برای این امر دو شیوه متفاوت را می‌توان اعمال کرد. تحریک به حرکت و نرمش دادن. در شیوه نخست، یک کشش دقیق می‌تواند به حرکت مفصل آسیب‌دیده کمک کند. این درحالی است که در شیوه دوم، با استفاده از یک دوره بسیار کوتاه‌مدت ایمپالس نیز می‌توان سندرم SIJ را درمان کرد. در برخی کشورها، نرمش این مفصل صرفا توسط پزشکان متخصص انجام می‌شود.

در شیوه درمانی نفوذی نیز پزشک معالج ماده بی‌حس‌کننده را مستقیما درون ناحیه‌ آسیب‌دیده تزریق می‌کند. این بی‌حسی موضعی در رباط‌های مفصل ساکروایلیاک تزریق می‌شود. علاوه‌ بر ماده بی‌حس‌کننده نفوذگر، داروهای ضدالتهاب و گلوکوکورتیکوئیدها، مانند کورتیزون را نیز می‌توان در محل آسیب‌دیدگی تزریق کرد. دردزدایی فلوروسکوپی باعث مهار اعصاب انتقال‌دهنده درد می‌شود. درصورتی‌که در نهایت هیچ‌یک از شیوه‌های درمانی نتیجه مثبتی نداشتند، می‌توان به شیوه‌های درمانی نوین این حوزه، از جمله ثابت‌کردن یا سفت‌کردن (افزایش مقاومت) مفصل آسیب‌دیده رجوع کرد.

پیش‌آگهی: شیوه صحیح پرورش ساختمان عضلانی

به‌طور معمول، زمانی که درد با درمان موفق از بین می‌رود، بیماران با این فکر درگیر می‌شوند که آیا می‌توانند به زندگی طبیعی و قبلی خود پیش از آغاز درد بازگردند یا خیر. سبک زندگی صحیح پس از درمان با بردباری همراه است و باید متناسب با کمر طراحی و اجرا شود. تنها آن زمان است که نتیجه درمان موفق باقی خواهد ماند.

فیزیوتراپی در فرایند نقاهت نقش بسیار حائزاهمیتی  ایفا می‌کند، چراکه حرکات و نرمش‌های صحیح به ساخت سیستم عضلانی سلامت کمک شایانی می‌کنند، به‌ویژه حرکات تقویتی ساختار عضلانی ثبات‌دهنده استخوان لگن. به‌هر‌حال، ضروری است افرادی که از این دوران گذر کرده‌اند، به‌طور متناوب حرکت داشته باشند تا از آن طریق مایع سینوویال فعال شود. به‌عنوان مثال، افرادی که برای بازه‌های زمانی طولانی‌مدت پشت میز می‌نشینند باید به‌طور منظم برای نرمش‌دادن به کمر خود حرکت داشته باشند و بایستند و ستون‌فقرات خود را کمی کش دهند. یک شیوه ایده‌آل یادآوری و کمک به شما این است که برنامه پزشکی روی کامپیوتر خود نصب کنید.

دکتر مونتِر سابیرینی

نویسنده
پزشک مونتر سابیرینی
متخصص جراحی مغز و اعصاب

هانس-هاینریش رایشلت

هم‌یار
هانس-هاینریش رایشلت
سردبیر Medizin für Menschen (داروی برای مردم)

کلینیک آوسینا در برلین خوشحال می‌شود به شما کمک کند

کلینیک آوسینا از سال 2001 در برلین مشغول به فعالیت است. متخصصان ما با بیش از 25 سال سابقه بین‌المللی در کار خود بهترین هستند.(جراح مغز و اعصاب، جراحی ستون‌فقرات، بیهوشی و ارتوپد)

اگر فکر می‌کنید به فتق‌دیسک مشکوک هستید یا به‌صورت مکرر درد کمر دارید از طریق راه‌های زیر با ما در تماس باشید:

کلینیک آوسینا
Paulsborner Str. 2
10709 برلین

تلفن: +49 30 236 08 30
فکس: +49 30 236 08 33 11
ایمیل: info@avicenna-klinik.de

شما هرزمان که بخواهید، می‌توانید با ما تماس بگیرید، یک ایمیل ارسال  یا فرم تماس را پر کنید. سپس برای هر بیمار یک وقت ملاقات با پزشک متخصص ستون‌فقرات، جراح مغز و اعصاب تنظیم می‌شود. بعد از تهیه تصاویر MRI و صحبت با پزشک، متخصصان ما تمامی احتمالات و راه‌های درمانی یا عمل جراحی را با شما درمیان می‌گذارند. شما همچنین فقط می‌توانید از راهنمایی‌های آن‌ها استفاده کنید.

اگر قصد داشته باشید که مدت درمان یا عمل جراحی را در برلین انجام دهید ما سعی می‌کنیم بهترین دوران اقامت را برای شما فراهم کنیم. در کلینیک آوسینا تجهیزات پیشرفته و کادر متخصصی در انتظار شما هستند. تمرکز کلینیک ما روی آخرین روش‌های درمانی با کمترین میزان خطر است. ما با کمک شما و همکاری متخصصان باتجربه سعی می‌کنیم بهترین روش درمان را پیدا کنیم که فقط در نتیجه یک دیدار حضوری ممکن می‌شود.

علاوه بر مراقبت‌های پزشکی، مراقبت‌های شخصی بیماران هم برای ما در اولویت قرار دارد. هدف ما راحتی و اطمینان‌خاطر شماست. در طول مدت درمان پرستاران ما 24 ساعته از شما مراقبت می‌کنند. تیم پرستاران ما به چندین زبان از جمله انگلیسی، روسی، لهستانی، ترکی، اسپانیایی، ایتالیایی، عربی، بلغاری و فرانسوی صحبت می‌کنند. نه‌تنها مراقبت‌های پزشکی بلکه راحتی خود شما هم برای ما مهم است. همچنین ما به سنت‌ها و عقاید بیماران نیز احترام می‌گذاریم.

تیم آوسینا متشکل از متخصصانی ماهر است که همه با هم در تلاش برای بهبودی شما همکاری می‌کنیم.