پوکی استخوان چیست؟

پوکی استخوان یکی از اختلالات در ساختار استخوانی بدن است که عموما در سنین کهنسالی دیده می‌شود. ریشه این کلمه یونانی است. oseto به معنی استخوان و Poros به‌معنی منافذ و سوراخ است. همه ما می‌دانیم که بدن ما با استخوان‌ها نگه داشته شده است. در حالی که عضلات ما موظف هستند بدن را حرکت بدهند. از 35 سالگی به بعد میزان کلسیم استخوان‌ها دائما در حال کاهش است و بیشتر به‌جای اینکه بافت جدید بسازیم، آن‌ها را از دست می‌دهیم. این باعث می‌شود که استخوان‌ها بیشتر در معرض شکستگی قرار بگیرند. شکستگی در مهره‌ها و استخوان ران بسیار رایج است. علاوه بر پوکی استخوان شکستگی مهره‌ای هم دور از انتظار نیست.

میزان پوکی استخوان بیشتر در سنین بالا رایج است

همان طور که گفتیم پوکی استخوان در سنین بالا یک بیماری رایج است. همچنین زنان بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا می‌شوند. در دوران یائسگی و تغییرات هورمونی ساختار استخوانی به‌کلی عوض می‌شود. آمار نشان می‌دهد که بیش از 30 درصد زنان و 20 درصد از مردان دیر یا زود از پوکی استخوان رنج می‌برند. پوکی استخوان در زنان بیشتر از سرطان سینه و سکته مغزی و قلبی رایج است. این یعنی تا 50 سالگی از هر دو زن یک نفر به پوکی استخوان مبتلا است. پس از 70 سالگی این بیماری در زنان بیشتر هم می‌شود. اما در مردان بروز این بیماری زمان بیشتری می‌گیرد. براساس آمار WHO طی 20 سال آینده تعداد افراد مبتلا به پوکی استخوان دو برابر می‌شوند.

دلایل؛ کمبود استروژن که اغلب بعد از یائسگی اتفاق می‌افتد

دلایل بسیاری برای پوکی استخوان وجود دارد که روند رشد بیماری را سریع‌تر می‌کند. فراموش نکنید که عوامل ژنتیکی هم بی‌تاثیر نیستند. پوکی استخوان باعث می‌شود حتی فعالیت‌های روزانه و عادی هم برای بیماران یک تهدید به‌حساب آید. شکستگی این استخوان‌ها علاوه بر ستون‌فقرات در قسمت قفسه سینه هم تاثیرگذار هستند. زیرا عمدتا در این بخش‌ها استخوان‌ها وزن زیادی را تحمل می‌کنند. عموما پزشکان موارد زیر را از دلایل پوکی استخوان می‌دانند:

شایع‌ترین دلیل پوکی استخوان در زنان، یائسگی است. دلیل آن هم کاهش میزان استروژن در بدن است. استروژن دسته‌ای از هورمون‌ها در بدن زنان هستند که وظیفه کنترل دوران پریودی و تخمک‌گذاری را برعهده دارند که یکی دیگر از وظایف آن حفاظت از استخوان‌هاست.

دومین دلیل رایج  پوکی استخوان، افزایش سن است. هرقدر که سن افراد بیشتر می‌شود احتمال بروز پوکی استخوان هم افزایش پیدا می‌کند. پوکی استخوان به‌ندرت به‌دلیل بروز بیماری‌های دیگر ظاهر می‌شود، در این حالت به آن پوکی استخوان فرعی یا ثانویه گفته می‌شود.

علاوه بر این‌ها عوامل دیگری در بروز پوکی استخوان نقش دارند که می‌توان به عدم تحرک، ورزش‌نکردن، اضافه وزن (شاخص توده بدنی زیر 20)، سیگارکشیدن، مصرف الکل، کمبود ویتامین D و برخی اختلالات خونی اشاره کرد.

عارضه قوز؛ مهره‌های متعددی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد

اغلب‌اوقات پوکی استخون بدون اینکه بیمار متوجه شود، پیشرفت می‌کند. از طرفی علائم این بیماری همیشه واضح نیست. برخی از بیماران بیشتر از درد کمر رنج می‌برند و برخی دیگر هم در پشت خود احساس ضعف می‌کنند. با این حال کمتر پیش می‌آید که این علائم را به پوکی استخوان ربط دهند تا وقتی که به‌دلیل یک حرکت ناگهانی استخوان‌ها دچار شکستگی شوند. عموما این شکستگی‌ها فقط یک شکستگی ساده نیست و از نظر داخلی هم صدماتی را به‌همراه دارد. همان طور که می‌دانید بافت‌های استخوانی دارای ترابکولا هستند. در یک فرد سالم تراکم این بافت بیشتر است. در حالی که در یک بیمار مستعد پوکی استخوان ترابکولا دارای شکستگی‌های ریز و جزئی است.

از طرفی علائم شکستگی ناشی از پوکی استخوان اغلب‌اوقات واضح‌تر است. این درد در بیمار رنج متفاوتی دارد (از متوسط تا شدید). گاهی هم باعث عدم تحرک در فرد می‌شود. حتی با نفس کشیدن به دنده‌ها یا ناحیه کمر فشار وارد می‌شود که باعث درد شدیدی می‌شود. در برخی مواقع این آسیب‌ها فلج نخاعی را به‌همراه دارند. همچنین در برخی از بیماران دیده شده که قد آن‌ها در یک بازه زمانی به‌طرز چشمگیری کوتاه شده است.

زمانی که این شکستگی در مهره‌های محکم بدن دیده می‌شود همچنان لبه‌های مهره‌ها دست نخورده است و این باعث می‌شود ساختار کلی پایدار باقی بماند. از طرفی به‌یاد داشته باشید که کانال ستون‌فقرات با کانال نخاعی که در آن واقع‌شده محدود نمی‌شود و عموما با پوکی استخوان همراه است که بعد از بروز یک حادثه یا سانحه برای بیمار رخ می‌دهد. حتی برخی اوقات استرس زیاد هم باعث این اتفاق می‌شود. اگر در طولانی‌مدت فشار زیادی به این مهره‌ها وارد شود (برای مثال اضافه وزن) این مهره‌ها تغییر شکل می‌دهند. در نتیجه شاهد کاهش قد چشمگیری در بیمار هستیم.

اگرچه این عوامل چندین مهره را تحت‌تاثیر قرار می‌دهند، امت در بخش کمر شاهد منحنی‌های قوزمانندی هستیم که اغلب با درد شدیدی همراه است.

برای تشخیص حتما باید آزمایش تراکم استخوان انجام شود

اغلب پوکی استخوان زمانی تشخیص داده می‌شود که برای اقدامات پیشگیرانه، زیادی دیر شده است، دقیقا زمانی که در بیمار شاهد شکستگی هستیم. به هر حال این کاهش بافت استخوانی نیست که با درد همراه است! درد زمانی احساس می‌شود که این کاهش بافت استخوانی باعث بروز شکستگی در بیمار شود. برای تشخیص و احتمال بروز شکستگی در بیمار ابتدا باید یک گفت‌وگوی دقیق با بیمار صورت بگیرد و سوابق بیماری و شرح حال او موردبررسی قرار بگیرد. بعد از این گفت‌وگو اغلب پزشکان (جراح مغز و اعصاب، ارتوپد، آسیب‌شناس) به‌سراغ معاینه دقیق فیزیکی و انجام تست‌های عصبی می‌روند. این بررسی‌ها ممکن است اولین مدرک مبنی بر وجود شکستگی در استخوان‌های بیمار باشند. بعد از بررسی‌های فیزیکی، پزشکان به‌سراغ روش‌های تصویربرداری می‌روند.

با استفاده از سی‌تی‌اسکن، اشعه ایکس و MRI پزشکان می‌توانند شکستگی‌ها را به‌وضوح تشخیص دهند. همچنین ببینند که این شکستگی در کجا اتفاق افتاده است و ابعاد آن چقدر است. براساس نتایج این تصویربرداری‌ها بیمار و پزشک برای پیداکردن راه‌های درمانی اقدام می‌کنند.

انجام آزمایش تراکم استخوان از مهم‌ترین و البته رایج‌ترین روش‌ها برای تشخیص پوکی استخوان در بیمار است. به لطف روش‌های نوین برای سنجش تراکم استخوان در بیمار می‌توان از روش DXA استفاده کرد. در این روش با استفاده از اشعه X تراکم مهره‌های کمری و مهره‌های مجاور اندازه‌گیری می‌شوند. اگرچه t-score از صفر تا منفی یک باشد به این معنی است که تراکم استخوان در بیمار کاملا طبیعی است. اما اگر این مقدار کمتر از این رنج باشد تراکم استخوان بیمار از یک فرد سالم کمتر است و این یعنی خطر!

شما به کدام روش درمانی نیاز دارید؟

این شکستگی‌ها اغلب با درمان‌های پیشگیرانه طی 2 تا 3 ماه بهبود پیدا می‌کنند و بیمار در این مدت از کمربند و شکم‌بندهای پزشکی استفاده می‌کند. باید بدانید زمانی که از درمان‌های محافظه‌کارانه (داروها) استفاده می‌شود، این روش‌ها تنها برای توقف فرسودگی بافت استخوانی یا کاهش میزان درد موثر هستند. با این حال اصلا معلوم نیست که ترک در مهره‌ها را بهتر می‌کند یا بدتر! از طرفی امکان دارد که ستون‌فقرات در این پروسه تغییر شکل دهد.

در این حالت یا زمانی که شکستگی‌ها آسیب‌های عصبی را برای بیمار به‌همراه دارند باید اقداماتی از قبیل کایفوپلاستی، جایگزینی بدن مهره‌ها، تثبیت مهره‌ها و دیگر روش‌های درمانی و پایداری انجام شود. هدف از این اقدامات این است که بیماران هرچه سریع‌تر از درد خلاص شوند. همچنین پزشکان به‌دنبال این هستند که بیماران بتوانند فعالیت‌های روزمره خود را به‌راحتی انجام دهند. از طرفی از تخریب بیشتر و آسیب‌های عصبی جلوگیری کنند.

پزشک شما کمک می‌کند تا بهترین روش درمانی را پیدا کنید. پس از یک گفت‌وگو و مشاوره دقیق، معاینه فیزیکی و عصبی، نتایج MRI و در نظر گرفتن فاکتورهایی مانند سن، شرایط سلامتی، بیماری‌های دیگر، میزان فعالیت و... درمانی که بیشترین شانس بهبودی و کمترین میزان خطر را برای شما داشته باشد برایتان پیدا می‌شود.

پیشگیری: نقش مهم ورزش و تغذیه

قطعا می‌دانید که پوکی استخوان قابل‌درمان نیست. با این حال بسیاری از اقدامات و درمان‌های پیشگیرانه می‌تواند روند پیشرفت بیماری را آهسته کند. این اقدامات باید از سنین پایین انجام شوند. از مهم‌ترین فاکتورهای موثر، تغذیه مناسب و ورزش منظم است: فراموش نکنید که رژیم غذایی شما باید سرشار از کلسیم باشد. همان طور که می‌دانید مهم‌ترین ماده ساختمان استخوان، ویتامین D است که از طرفی منجر به جذب کلسیم نیز می‌شود.

به‌طور ایده‌آل هر فرد باید روزانه 1000 تا 1500 گرم کلسیم را از طریق شیر، پنیر، کلم، غلات، حبوبات و... جذب کند. برای اینکه بدن شما بتواند این کلسیم موجود در مواد غذایی را جذب کند به ویتامین D نیاز دارد. همچنین بیماران باید از عوامل خطرناکی مثل سیگار و مصرف الکل هم خودداری کنند.

دکتر مونتِر سابیرینی

نویسنده
پزشک مونتر سابیرینی
متخصص جراحی مغز و اعصاب

هانس-هاینریش رایشلت

هم‌یار
هانس-هاینریش رایشلت
سردبیر Medizin für Menschen (داروی برای مردم)

کلینیک آوسینا در برلین خوشحال می‌شود به شما کمک کند

کلینیک آوسینا از سال 2001 در برلین مشغول به فعالیت است. متخصصان ما با بیش از 25 سال سابقه بین‌المللی در کار خود بهترین هستند.(جراح مغز و اعصاب، جراحی ستون‌فقرات، بیهوشی و ارتوپد)

اگر فکر می‌کنید به فتق‌دیسک مشکوک هستید یا به‌صورت مکرر درد کمر دارید از طریق راه‌های زیر با ما در تماس باشید:

کلینیک آوسینا
Paulsborner Str. 2
10709 برلین

تلفن: +49 30 236 08 30
فکس: +49 30 236 08 33 11
ایمیل: info@avicenna-klinik.de

شما هرزمان که بخواهید، می‌توانید با ما تماس بگیرید، یک ایمیل ارسال  یا فرم تماس را پر کنید. سپس برای هر بیمار یک وقت ملاقات با پزشک متخصص ستون‌فقرات، جراح مغز و اعصاب تنظیم می‌شود. بعد از تهیه تصاویر MRI و صحبت با پزشک، متخصصان ما تمامی احتمالات و راه‌های درمانی یا عمل جراحی را با شما درمیان می‌گذارند. شما همچنین فقط می‌توانید از راهنمایی‌های آن‌ها استفاده کنید.

اگر قصد داشته باشید که مدت درمان یا عمل جراحی را در برلین انجام دهید ما سعی می‌کنیم بهترین دوران اقامت را برای شما فراهم کنیم. در کلینیک آوسینا تجهیزات پیشرفته و کادر متخصصی در انتظار شما هستند. تمرکز کلینیک ما روی آخرین روش‌های درمانی با کمترین میزان خطر است. ما با کمک شما و همکاری متخصصان باتجربه سعی می‌کنیم بهترین روش درمان را پیدا کنیم که فقط در نتیجه یک دیدار حضوری ممکن می‌شود.

علاوه بر مراقبت‌های پزشکی، مراقبت‌های شخصی بیماران هم برای ما در اولویت قرار دارد. هدف ما راحتی و اطمینان‌خاطر شماست. در طول مدت درمان پرستاران ما 24 ساعته از شما مراقبت می‌کنند. تیم پرستاران ما به چندین زبان از جمله انگلیسی، روسی، لهستانی، ترکی، اسپانیایی، ایتالیایی، عربی، بلغاری و فرانسوی صحبت می‌کنند. نه‌تنها مراقبت‌های پزشکی بلکه راحتی خود شما هم برای ما مهم است. همچنین ما به سنت‌ها و عقاید بیماران نیز احترام می‌گذاریم.

تیم آوسینا متشکل از متخصصانی ماهر است که همه با هم در تلاش برای بهبودی شما همکاری می‌کنیم.